ΔΕΝ ΘΑ

Να θυμάστε

Gorgias φλεγόμενος

Στίγμα Θέσεων

Κάρ.Παπούλιας 24.07.08

Περιμένοντας τους Βαρβάρους

Κλίκαρε στο Οριζόντιο μενού, για:

Οι 9 τελευταίες αναρτήσεις μου

Δευτέρα, 22 Φεβρουαρίου 2010

Η εκπαίδευση στην αρχαία Ελλάδα


Η εκπαίδευση στην αρχαία Ελλάδα, η οποία συνδέεται άρρηκτα με κάθε είδους πολιτιστική ανάπτυξη που έλαβε χώρα κατά την ελληνική αρχαιότητα, επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη ενός δυναμικού πολιτιστικού συνεχούς που συνδέει το παρελθόν με το μέλλον και επεκτάθηκε στην ευρωπαϊκή Ήπειρο και στις κτήσεις της: είναι γνωστό σήμερα με τον γενικό όρο, δυτικός πολιτισμός με κύρια χαρακτηριστικά τη δημοκρατία και την καλλιέργεια των γραμμάτων και των τεχνών.  Παρακάτω θα εκτεθούν τα κύρια σημεία αυτού του παιδευτικού και εκπαιδευτικού «ιδανικού» έτσι όπως αναπτύχθηκε στις διαφορετικές πόλεις-κράτη της ελληνικής επικράτειας κατά την αρχαιότητα.
Η εκπαίδευση στην Αρχαία Σπάρτη και την Κρήτη
Σύμφωνα με τον μύθο ο Σκύθης Ανάχαρσις επιστρέφοντας από τα ταξίδια του ανέφερε πως οι Σπαρτιάτες ήταν η μόνη ελληνική φυλή με την οποία κατόρθωσε να συζητήσει λογικά γιατί μόνον αυτή είχε το χρόνο να είναι σοφή. Παρόλες τις αντιρρήσεις του Ηροδότου, φαίνεται πως οι Σπαρτιάτες είχαν άφθονο χρόνο στη διάθεσή τους για πνευματική καλλιέργεια, όντας απελευθερωμένοι από την ανάγκη του πλουτισμού. 
Δεν ασκούσαν εμπόριο μήτε ήταν απασχολημένοι με κάποιο επάγγελμα. Έτσι, περνούσαν όλο το χρόνο τους αφιερωμένοι στην εκπαίδευσή τους σύμφωνα με τα σπαρτιατικά ιδεώδη. Ο χρόνος τους μοιραζόταν ανάμεσα στην φυσική εξάσκηση, τη στρατιωτική εκπαίδευση, το κυνήγι, τα δημόσια πράγματα και τις «λέσχες», στις οποίες δεν επιτρέπονταν οι συζητήσεις για δουλειές, παρά μόνο για ό,τι θεωρείτο ευγενές.
Τα σπαρτιατικά σχολεία ήταν μόνο για τους ομοίους, δηλαδή για εκείνους που μπορούσαν να πληρώσουν την εγγραφή σε είδος. Ωστόσο, εκεί γίνονται επίσης δεκτά και άλλα παιδιά, αρκεί κάποιος να συνεισέφερε εκ μέρους τους το απαιτούμενο τίμημα, προκειμένου να συνοδεύουν οι εντεταλμένοι δούλοι τα παιδιά στο σχολείο. Η απόδοση σε κάποιον της ιδιότητας του σπαρτιάτη πολίτη γινόταν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν η αξία του ή οι υπηρεσίες του ήταν τέτοιες που η πόλη-κράτος τις αναγνώριζε. 
Άλλοι μαθητές παρόμοιου είδους ήταν οι μόθωνες ή μόθακες και οι τρόφιμοι
Η διαφορά με τους τροφίμους βρίσκεται στο γεγονός ότι οι μόθωνες ήταν παιδιά ελεύθερων Σπαρτιατών και συνεπώς είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα.
Το σύστημα εκπαίδευσης στην Κρήτη ήταν παρόμοιο με εκείνο της Σπάρτης από πολλές απόψεις και η εκπαίδευση κόστιζε στους γονείς ακόμη λιγότερα απ’ ότι στη Σπάρτη, καθώς τα παιδιά τρέφονταν κυρίως με δημόσια έξοδα. 
Στη Σπάρτη, σε αυτό το απόλυτα οργανωμένο κράτος, το αγόρι έμενε σπίτι του ως τα επτά του χρόνια.   Οι γονείς τους φρόντιζαν να παίρνουν μαζί τους τα αρσενικά παιδιά στα φειδίτια ή φιλίτια, τις κοινές τράπεζες των Σπαρτιατών. 
Τα αγόρια ήδη εκπαιδεύονταν στον σπαρτιατικό τρόπο ζωής. 
Τα κορίτσια έμεναν στο σπίτι και έπαιρναν το γεύμα μαζί με τη μητέρα τους. 
Στα φειδίτια οι γονείς ήταν υποχρεωμένοι να συνεισφέρουν κάθε μήνα ένα μέδιμνο κριθάρι, οκτώ χοές οίνου, πέντε μνες τυρί και μισή μνα σύκα. 
Αν ήταν τόσο φτωχοί, που δεν μπορούσαν να συνεισφέρουν, τότε έχαναν τα δικαιώματά τους ως πολίτες και τα παιδιά τους δεν ήταν δυνατόν να εκπαιδευτούν στο σπαρτιατικό σύστημα. 
Μετά τα επτά τους χρόνια τα αγόρια απομακρύνονταν από το σπίτι και οργανώνονταν σε έναν ιδιαίτερα συστηματικό τρόπο εκπαίδευσης σε αγέλες ή βούες
Υποδιαιρέσεις των αγελών ήταν οι ίλες οι οποίες πιθανώς είχαν δύναμη 64 αγοριών. 
Οι αγέλες τρέφονταν, κοιμούνταν και έπαιζαν μαζί και βρίσκονταν υπό την εποπτεία του παιδονόμου, ενός πολίτη που απολάμβανε του γενικού σεβασμού και κατείχε υψηλή θέση. 
Βοηθοί του ήταν οι μαστιγοφόροι οι οποίοι επέβαλαν τη σκληρή πειθαρχία, για την οποία φημισμένη ήταν η σπαρτιατική κοινωνία. Όταν έλειπε ο παιδονόμος ή οι μαστιγοφόροι, η πειθαρχία διατηρείτο ακέραια υπό την εποπτεία του βουαγόρα ή αγελάρχη, δηλαδή του περισσότερου θαρραλέου και λογικού αγοριού σε κάθε αγέλη.   
Επίσης στην εκπαίδευση των αγοριών συμμετείχε ένας νέος που είχε συμπληρώσει το 20ο έτος της ηλικίας του και ονομαζόταν είρην ή ιρήν
Αυτός παρακολουθούσε τις μάχες τους και τους χρησιμοποιούσε ως υπηρέτες στο σπίτι του για το γεύμα του. Τα μεγαλύτερα αγόρια του έφερναν ξύλα για τη φωτιά ενώ τα μικρότερα μάζευαν λαχανικά. 
Ο μοναδικός τρόπος για να αποκτηθούν αυτά τα παραπάνω ήταν η κλοπή από κήπους ή τις λέσχες των ανδρών, γεγονός που αύξανε τις ικανότητες των νέων στην ανίχνευση.  
Αφού γευμάτιζαν όλοι μαζί, τότε ο είρην τους προέτρεπε να τραγουδήσουν και κατόπιν να συζητήσουν θέματα ηθικής ή πολιτικής.
Η Εκπαίδευση Αθήνα και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας 
συγκριτικά με την εκπαίδευση στη Σπάρτη.
Στη Λακωνία και την Κρήτη -κυρίως αγροτικές περιοχές που στηρίζονταν στο σύστημα της γαιοκτησίας- δεν υπήρχε η ανάγκη εκπαίδευσης σε θέματα που σχετίζονταν με το εμπόριο ή τη βιοτεχνία. Θα περίμενε, λοιπόν, κανείς να ανακαλύψει πολλά τέτοια στοιχεία στους Αθηναίους ή τους Ίωνες της Μ. Ασίας. 
Η πραγματικότητα, όμως, ήταν εντελώς διαφορετική. Για τον Έλληνα η λέξη εκπαίδευση σήμαινε διάπλαση του χαρακτήρα, αρμονική ανάπτυξη του σώματος, του νου και της φαντασίας και συνεπώς κάθε είδους τεχνική εκπαίδευση αποκλειόταν από τα ελληνικά σχολεία ως βάναυσος. 
Ο Ηρόδοτος ισχυρίζεται πως οι Έλληνες απέκτησαν αυτή την άποψη από τους λαούς που τους περιέβαλλαν.  
Με τη σειρά του ο Πλάτων θεωρεί τον έμπορο ή τον τεχνίτη ακατάλληλο ως ενεργό πολίτη, όπως και ο Αριστοτέλης, ο οποίος θεωρεί ανάξιο ό,τι παρεμβάλλεται στη σωματική ή τη διανοητική ανάπτυξη.
Πως, λοιπόν, διδάσκονταν οι τέχνες και το εμπόριο στην αρχαία Ελλάδα;   
Από τις φιλολογικές μαρτυρίες που διαθέτουμε, οι τέχνες ή το εμπόριο ήταν κυρίως κληρονομική ενασχόληση.     Οι γιοι των τεχνιτών μαθαίνουν την τέχνη του πατέρα τους. 
Στη Δημοκρατία ο Πλάτων αναφέρει πως οι παίδες των κεραμιστών είναι στην πραγματικότητα υπηρέτες και βοηθοί για μακρύ χρονικό διάστημα πριν τους επιτραπεί να φτιάξουν το δικό τους κεραμικό εργαστήριο και εμπορικό κατάστημα. Οι μαθητές ενός γιατρού που ονομαζόταν Πιτταλός αναφέρονται από τον Αριστοφάνη, ο κωμωδιογράφος Σωσίπατρος βάζει έναν μάγειρα να λέει πως οι μαθητές του πρέπει να γνωρίζουν αστρολογία, αρχιτεκτονική και στρατηγική, πριν έρθουν να μαθητεύσουν δίπλα του. 
Υπήρχε, λοιπόν, ένα σύστημα μεταβίβασης της γνώσης, σε ό,τι αφορούσε στο εμπόριο και τις τέχνες, αλλά η γενική άποψη ήταν πως «η τεχνική καθοδήγηση και όλη η διδασκαλία που αποβλέπει στην οικονομική απολαβή είναι χυδαία και δε δικαιούται το όνομα της εκπαίδευσης». 
Η αληθινή εκπαίδευση στοχεύει αποκλειστικά στην αρετή η οποία ωθεί το παιδί να είναι καλός πολίτης και ικανός να κυβερνήσει και να υπακούσει. 
Οι Σπαρτιάτες και οι Κρήτες δεν ήταν μόνοι σε αυτή τους την αντίληψη. Είχαν την υποστήριξη όλης της Ελλάδος στην απόφασή τους να εξορίσουν από τα σχολεία τους κάθε ιδέα τεχνικής ή επαγγελματικής εκπαίδευσης.
Ωστόσο η εκπαίδευση και πάλι έμεινε μισή και τούτο γιατί απευθυνόταν μόνο στα αγόρια της οικογένειας.      Οι γυναίκες ζούσαν καθεστώς ανατολίτικου περιορισμού, εκτός από τη Χίο, τη Λοκρίδα, την Κρήτη και φυσικά την Σπάρτη.
Η Αθηναία μητέρα οφείλει να ζει τόσο αποσυρμένη ζωή, ώστε το όνομά της να μην ακούγεται ανάμεσα στους άνδρες, είτε για καλό είτε για κακό. Ο Πλάτων είναι ο πρώτος που ενδιαφέρεται για την εκπαίδευση των γυναικών. Με αυτόν τον τρόπο αντιτίθεται στην άποψη πως οι γυναίκες είναι μόνο για να κάνουν παιδιά και να φροντίζουν το νοικοκυριό τους. Παραδέχεται πως διαθέτουν λιγότερη σωματική ρώμη, αλλά είναι ικανές να κάνουν την ίδια δουλειά με τους άνδρες, οπότε τότε δικαιούνται τροφής και παιδείας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πρέπει να εκπαιδεύονται στη μουσική, τη γυμναστική και τον πόλεμο, όπως ακριβώς οι άνδρες.
Σε παλαιότερες εποχές τούτη η πρωτοβάθμια εκπαίδευση διαρκούσε ως τα δεκαοκτώ. 
Αλλά προς το τέλος του 5ου π. Χ. αιώνα δημιουργήθηκε ένα δευτεροβάθμιο σύστημα εκπαίδευσης. 
Ο Πλάτωνας ο οποίος περιγράφει τη Δημοκρατία ως ένα σύστημα μαθητείας, στα μαθηματικά λίγο πριν την εφηβεία και στα πολιτικά ζητήματα λίγο πριν την ενηλικίωση συμφωνεί σε αρκετά σημεία με το μαθητή του Αριστοτέλη για την αξία της παιδείας και της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση συνειδητών πολιτών . 
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη η ενασχόληση με τα πολιτικά ζητήματα εφαρμοζόταν τρία χρόνια πριν την εφηβεία, αν και στην πραγματικότητα η παρακολούθηση των μαθητών δεν ήταν αυστηρά καθορισμένη. 
Οι γιοί των φτωχών ολοκλήρωναν γρήγορα το πρόγραμμα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ενώ οι γόνοι των πλουσίων την καθυστερούσαν όσο ήθελαν, γεγονός που ο Ξενοφών θεωρεί απαξιωτικό για την αθηναϊκή εκπαίδευση. 
Μετά τα δεκαοκτώ οι νεαροί Αθηναίοι προχωρούσαν στην πολεμική τους εκπαίδευση. 
Τον πρώτο χρόνο αυτής της εκπαίδευσης τον περνούσαν στην Αθήνα και τον δεύτερο σε φρούρια των συνόρων και σε στρατόπεδα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου διέθεταν λίγο χρόνο για διανοητικές ενασχολήσεις. 
Όταν κατέρρευσε η στρατιωτική δύναμη των Αθηνών υπό την μακεδονική κυριαρχία, τα στρατιωτικά καθήκοντα των εφήβων έγιναν εθελοντικά και η εκπαίδευση τους αντικαταστάθηκε από μαθήματα φιλοσοφίας και λογοτεχνίας. Το στρατιωτικό σύστημα έγινε Πανεπιστήμιο, το οποίο παρακολουθούσαν λίγοι εύποροι νέοι ή πλούσιοι ξένοι. Ως πρόδρομος του πρώτου πανεπιστημίου, η δίχρονη εκπαίδευση των εφήβων δικαιούται τον τίτλο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, παρόλο που ως τον 3ο π. Χ. αιώνα παρείχε μόνο στρατιωτική εκπαίδευση.
Η αθηναϊκή εκπαίδευση, όπως και η εκπαίδευση των άλλων πόλεων, διαιρείται σε τρία στάδια. 
Το Πρωτοβάθμιο από τα 6-14 έτη, το Δευτεροβάθμιο από τα 14-18 έτη και το Τριτοβάθμιο από τα 18-20. 
Από τα τρία παραπάνω στάδια μόνο το τρίτο ήταν υποχρεωτικό και το παρείχε η πόλη-κράτος. 
Το δεύτερο ήταν εντελώς προαιρετικό και μάλλον για τους εύπορους. 
Από το πρωτοβάθμιο τα γράμματα ήταν δια νόμου υποχρεωτικά, όπως φαίνεται από έναν παλιό νόμο που αποδίδεται στο Σόλωνα και ο οποίος αναφέρει πως το παιδί πρέπει να διδάσκεται γράμματα, κολύμπι κ.α.. Μετά από αυτό, οι φτωχοί μπορούν να στέψουν την προσοχή τους στη γεωργία και το εμπόριο, ενώ οι πλουσιότεροι στη μουσική, τη γυμναστική, το κυνήγι και τη φιλοσοφία.
Η μουσική για τον Πλάτωνα.
Ο Πλάτων που γεννήθηκε και έζησε στην Αθήνα, όπως ήταν φυσικό, δέχτηκε τις επιδράσεις της μουσικής των προγενεστέρων, αλλά και των συγχρόνων του. Στα μεγαλοφυή φιλοσοφικά του έργα αναφέρεται πολύ συχνά με έμφαση στη μουσική. Στον Πρωταγόρα παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τη διαπαιδαγώγηση των νέων και αναφέρει ότι τη μεγαλύτερη επίδραση στη διάπλαση του χαρακτήρα, το ήθος και την καλλιέργεια των νέων έχουν: η μουσική, η ποίηση και ο ρυθμός.
Ο Πλάτων είχε σπουδάσει μουσική κοντά στον Δράκοντα, που ήταν μαθητής του Δάμωνος, συντρόφου του Περικλή. Ο Δάμων είχε γράψει ένα δοκίμιο, στο οποίο υποστήριζε ότι οι μουσικές αρμονίες συνδέονται άμεσα με τις ηθικές αξίες και ότι το κράτος έπρεπε να επιμελείται τα είδη σύνθεσης που εκτελούνταν, για να προστατεύσει το ήθος των νέων κατά τη σωστή διάπλαση του άπλαστου χαρακτήρα τους.
Στον «Τίμαιο», ο Πλάτωνας, υποδεικνύει τρόπους για την τέλεια σωματική και ψυχική υγεία, για τη διάπλαση του τέλειου ανθρώπου. Πιστεύει, πως στο μεν σώμα είναι απαραίτητη η γυμναστική, ενώ στην ψυχή η Φιλοσοφία και η Μουσική.
«Το δε κατά φύσιν αυτού διόρθωσις ουκ αν δύναιτο άνευ μουσικής ορθότητος. Μουσική δε άνευ παιδείας της πάσης ουκ αν αυ ποτέ δύναιτο».      (Πλάτωνος Νόμοι 642α).
Ενδεικτική βιβλιογραφία
1) Platon, Oeuvres complètes, texte et traduction (Coll. G. Budé), en 13 t., Paris, 1920-1951.
2) Platon, Oeuvres complètes, tradiction nouvelle et notes par Léon Robin (Bibliothèque de la Pléiade), 2 vol., le second avec la collaboration de J. Moreau, Paris, 1940-1942.
3) P. Tannery, L’ éducation platonicienne, Revue philosophique, 1880-1881, recueili dans Memoires scientifiques, t. VII, p. 1-102.
4) R. L. Nettleship, The theory of education in Plato’s Republic, 2e ed. Oxford, 1935.
5) J. Stenzel, Platon: der Erzieher, Leipzig, 1928.
6) J. Moreau, La construction de l’ idealisme platonicien, Paris, 1939.
7) Werner Jaeger, Paideia: the ideals of Greek culture, 3 vol., Oxford, 1939-1944-1945.
8) E. Dupreel, Les Sophistes, Neuchâtel et Paris, 1948.
9) H. I. Marrou, Histoire de l’éducation dans l’Antiquité, Paris, 1948.

6 σχόλια:

  1. Καθ. Κέιμπριτζ Πολ Κάρτλιτζ:
    Ο [πολυδιαφημισμένος διεφθαρμένος]
    Σωκράτης ήταν πράγματι ένοχος
    & αποδέχτηκε την ενοχή του, αφού ΔΕΝ απολογήθηκε. Μαθητές του σκάρωσαν διαφορετικές “απολογίες” για να δικαιολογήσουν τα πραξικοπήματά τους.
    Αθήνα, 14-6-2009
    Η θανατική καταδίκη του Σωκράτη παραμένει ένα από τα άλυτα αινίγματα της Ιστορίας, παρ΄ ότι έχουν γραφεί τόνοι συγγραμμάτων για εκείνη τη δίκη που έγινε το 399 π.Χ. Ωσπου πολύ πρόσφατα, στις 8-6-2009- 2.400 χρόνια αργότερα - κυκλοφόρησε το βιβλίο Αncient Greek Ρolitical Τhought in Ρractice(Η αρχαιοελληνική πολιτική σκέψη στην πράξη) του Πολ Κάρτλιτζ, καθηγητή Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, για να βάλει κάποια πράγματα στη θέση τους: αυτή δίκη ήταν νομικά άρτια και ο Σωκράτης δικαίως κρίθηκε ένοχος. Λίγες ημέρες προτού μας επισκεφθεί για μία ακόμη φορά στην Αθήνα ο ελληνόφωνος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, του ζητήσαμε να μας πει λίγα λόγια για αυτή την καινούργια ρηξικέλευθη πρότασή του.
    - Ισχυρίζεστε ότι δικαίως κρίθηκε ένοχος ο Σωκράτης.
    -Εχουμε, πρώτον, μια δυτική παράδοση η οποία, όπως έδειξε η Τζένι Ρόμπερτς στο βιβλίο της του 1994, είναι πρωτίστως αντι-δημοκρατική & όπου η δίκη & καταδίκη του Σωκράτη χρησίμευσε συχνά ως βέργα παραδειγματισμού για το πόσο “ανόητοι”, “αδαείς”, “ασταθείς”, με “ψυχολογία όχλου” ήταν οι πολίτες της κλασικής Αθήνας & έτσι να δυσφημήσουν τον όρο “δημοκρατία”, ώσπου να εφεύρουν τον 19ο αιώνα τον όρο “αντιπροσωπευτική δημοκρατία” (την οποία οι αρχαίοι έλληνες δημοκράτες θα θεωρούσαν ολιγαρχία) & να την επιβάλουν. Δεύτερον, έχουμε μια νέα ολιστική αντίληψη που λέει ότι η δημοκρατία (οποιουδήποτε είδους) δεν εφευρέθηκε στην Ελλάδα αλλά κάπου πιο “ανατολικά”, π.χ. στη χώρα των Φοινίκων...
    Σε αυτούς λοιπόν ήθελα να αντιπαραθέσω ότι, πρώτον, ο αθηναϊκός δήμος ΔΕΝ ήταν όχλος (οι πηγές που τον παρουσιάζουν ως τέτοιον ήταν αντιδημοκράτες, σαν τον Πλάτωνα & τον Ξενοφώντα). Δεύτερον, ήταν πράγματι οι Αθηναίοι που εφηύραν τη δημοκρατία (ελληνική λέξη)
    - Με βάση το αθηναϊκό νομοθετικό σύστημα,σε αυτού του είδους τις δίκες ο κατηγορούμενος μπορούσε να προτείνει ο ίδιος την ποινή του.Ο Σωκράτης πρότεινε ότι θα έπρεπε να επιβραβευτεί μάλλον για τις υπηρεσίες του στην πόλη & να καταβάλει το πρόστιμο μιας μνας.Τελικά καταδικάστηκε σε θάνατο.Ηταν νομικά ορθό αυτό;
    -Ναι, ήταν νομικά απολύτως ορθό. Ηταν λογικό να υπάρχουν ελαφρότερες & βαρύτερες ποινές αναλόγως της σοβαρότητας της ασέβειας, όπως οι ένορκοι ήθελαν να τη δουν. Ο Μέλητος είχε ζητήσει θανατική καταδίκη από την αρχή- με άλλα λόγια, τοποθετούσαν το έγκλημα του Σωκράτη στην ίδια βαθμίδα με την ιεροσυλία, που σήμαινε αυτομάτως την εσχάτη ποινή. Ο Σωκράτης όμως μοιάζει πως πίστευε από την αρχή ότι καθόλου δεν ήταν ένοχος για ασέβεια & ότι αντίθετα από το να διαφθείρει τους νέους είχε προσφέρει μόνο καλό στους μαθητές του, όπως & μόνο καλό στην πόλη των Αθηνών (ψάχνοντας “την αλήθεια όπως την έβλεπε ΕΚΕΙΝΟΣ”.Είχε μια ριζικά ατομικιστική, & ως εκ τούτου αντι-δημοκρατική, αντίληψη της αλήθειας & μάλιστα της γνώσης στο σύνολό της. Για εκείνον, χωρίς υπερβολή, η γνώμη της πλειοψηφίας ήταν πάντα λάθος.
    - Ο Σωκράτης ήρθε σε σύγκρουση με τη δημοκρατία. Γιατί;
    -Δεν έχουμε τεκμήρια ότι ο Σωκράτης αγαπούσε το δημοκρατικό πολίτευμα της πόλης του.Θυμηθείτε ότι το 404-403 π.Χ. παρέμεινε πολίτης της ολιγαρχίας των Τριάκοντα Τυράννων υπό το μαθητή του Κριτία αντί να εγκαταλείψει την πόλη & να ενωθεί με τους Δημοκρατικούς του Θρασύβουλου για την ανατροπή τους. Είναι αλήθεια ότι αρνήθηκε να εκτελέσει μια εντολή των Τριάκοντα, αλλά δεν τιμωρήθηκε παρ' όλο που τους 'παράκουσε'.
    Ο αλαζών Σωκράτης, με το να μην εκφωνήσει ούτε καν μια στοιχειώδη απολογία (να γιατί Πλάτωνας & Ξενοφώντας αισθάνθηκαν την ανάγκη να το κάνουν αυτοί για εκείνον & κοιτάξτε πόσο διαφορετικές είναι οι δύο απολογίες...), παραδέχτηκε την ενοχή του & μερικοί τον ηρωοποίησαν για να δικαιολογούν τον εγωισμό τους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. 2ο
    Πρώτος &χειρότερος, οΚριτίας.Γόνος παλιάς«επιφανούς»οικογένειας ο παππούς του ήταν ανιψιός τουΣόλωνα&μια δική του ανιψιά ήταν μητέρα τουΠλάτωνα στάθηκε αβυσσαλέος εχθρός της δημοκρατίας,λάτρης της ολιγαρχίας&της Σπάρτης,&περιφρονούσε βαθύτατα τον αθηναϊκό δήμο,τον «όχλο» (όπως κι ο δάσκαλός του,άλλωστε).Συνεργάστηκε με τους ολιγαρχικούς πραξικοπηματίες το411 και, μετά την ήττα της πατρίδας του απ' τηΣπάρτη(404), εκλέχθηκε από τους ολιγαρχικούς,ένας απ'τουςΤριάκονταΤυράννους (που είχαν, φυσικά, την αμέριστη υποστήριξη των εφόρων)&αναδείχθηκε στον πιο αποτρόπαιο απ' όλους τους εν τυραννία ομολόγους του
    Διαδήλωνε πως «όποιος θέλει να κυριαρχεί, πρέπει να βγάζει απ' τη μέση όσους θα μπορούσαν να του σταθούν εμπόδιο»&πως «όπου γίνεται αλλαγή πολιτεύματος είναι αναγκαίο να γίνονται εκτελέσεις των αντιπάλων»4.
    Και, συνεπής στις «αρχές» του, εξαπέλυσε κύμα φοβερής τρομοκρατίας&φρόντισε να θανατωθούν πολλοί δημοκρατικοί, αλλά&ο μετριοπαθής ολιγαρχικός Θηραμένης, που διαφωνούσε με τις μεθόδους του&που οι μπράβοι του Κριτία τον απόσπασαν απ' τον βωμό όπου είχε καταφύγει&τον σφαγίασαν. Πιστεύεται, επίσης, πως ο ίδιος οργάνωσε δολοφονία τού μεταμελημένουΑλκιβιάδη...
    Ακόμα&ο ολιγαρχικόςΞενοφών αναφέρει πως οΚριτίας ήταν«ο πιο αρπακτικός, ο πιο βίαιος&ο πιο φονικός από όλους τους ολιγαρχικούς»(«πλεονεκτίστατός τε&βιαιότατος&φονικώτατος των εν τη ολιγαρχία πάντων»5. Και προσθέτει -τι ειρωνεία!-πως άμα οΚριτίας άρπαξε την αρχή,απαγόρευσε με νόμο στους φιλοσόφους να διδάσκουν την τέχνη του λόγου («λόγων τέχνην διδάσκειν») &αυτό, για να εκδικηθεί τον άλλοτε δάσκαλό τουΣωκράτη, που τον είχε κατηγορήσει για τον έρωτά του με τον Ευθύδημο (6)...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. 1 μέρος
    Σωκρατικά «παράδοξα»

    Διόλου σπάνια, η θεωρία διαψεύδεται οικτρά από την πράξη όπως στην περίπτωση του πολυδιαφημισμένου από τους αρχομανείς ΔΙΑΦΘΟΡΕΑ Σωκράτη και μερικών «επιφανών» μαθητών του

    ΜΑΡΙΟΣ ΠΛΩΡΙΤΗΣ

    ΣΤΟ «Βήμα» της 28.1 (Νέες Εποχές), δημοσιεύθηκε ένα ενδιαφέρον άρθρο τής καθηγήτριας της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κυρίας Μυρτώς Δραγώνα - Μονάχου, με τίτλο «Ο φιλόσοφος που ανακάλυψε την πολιτική» και με θέμα την διδασκαλία τού Σωκράτη για τις σχέσεις πολιτικής και ηθικής.
    Ας μου επιτραπεί μια παρέμβαση, όχι για το περιεχόμενο του άρθρου αλλά για την διόλου σπάνια διάψευση της θεωρίας (φιλοσοφικής, πολιτικής) από την πράξη.
    ΟΠΩΣ παρατηρεί η αρθρογράφος, «κύριο μέλημα του Σωκράτη ήταν η ηθική θωράκιση και αναμόρφωση των πολιτών»... «η καλλιέργεια της ηθικής ακεραιότητάς τους». Και ο αυτοαποκαλούμενος «σοφώτατος των Ελλήνων» υποστήριζε πως «δεν γνωρίζει κανέναν που να έχει σταθεί άξιος πολιτικός σ' αυτή την πόλη» («Ουδένα ημείς ίσμεν άνδρα αγαθόν γεγονότα τα πολιτικά εν τήδε τη πόλει»1. Μ' άλλα λόγια, χαρακτήριζε «ανάξιους πολιτικούς» τον Σόλωνα, τον Κλεισθένη, τον Θεμιστοκλή, τον Περικλή, τους θεμελιωτές της ελληνικής δημοκρατίας, ελευθερίας και δόξας. Και τούτο, επειδή δήθεν εκείνοι δεν δίδαξαν τους πολίτες να γίνουν καλύτεροι, ηθικότεροι.
    Ειδικά τον Περικλή τον κατηγορούσε πως «διέφθειρε» τάχα τους Αθηναίους, «τους έκανε φυγόπονους, δειλούς, φλύαρους, φιλοχρήματους, επειδή πρώτος καθιέρωσε την πληρωμή μισθών σε όσους πολίτες προσφέρουν υπηρεσίες στην πόλη»2. [ενώ για τους αργόσχολους ολιγαρχικούς ο λαός έπρεπε μόνο να δουλεύει, μακριά από τις γενικές συνελεύσεις και την ενίσχυση του αμυντικού ναυτικού, για να ομφαλοσκοπούν εκείνοι].
    Αντίθετα διατεινόταν πως «με λίγους Αθηναίους, για να μην πω μόνος εγώ, ασκώ την πραγματική πολιτική τέχνη, και μόνος από τους σημερινούς πολιτικούς πολιτεύομαι σωστά» («Οίμαι μετ' ολίγων Αθηναίων, ίνα μη είπω μόνος, επιχειρείν τή ως αληθώς πολιτική τέχνη και πράττειν τα πολιτικά μόνος των νυν»)3. !!!
    Ενώ, λοιπόν, όλοι οι παλαιότεροι και σύγχρονοί του πολιτικοί ήταν «ανίκανοι», μόνος «αγαθός» ήταν ο ίδιος που δίδασκε πώς οι πολίτες και οι πολιτικοί θα αρθούν στο δέον ηθικό ύψος.
    ΤΟ δυστύχημα είναι πως οι θεωρίες κρίνονται από τα αποτελέσματά τους. Και, στην περίπτωση του Σωκράτη, μερικοί από τους γνωστότερους μαθητές του τον διαψεύσανε οικτρά. Οχι μόνο δεν προσέγγισαν το ηθικο-πολιτικό ιδεώδες που κήρυττε ο δάσκαλός τους, αλλά και έγιναν τύραννοι κι εγκληματίες και προδότες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. 5ο
    «Ο Πλάτων προσπάθησε ... να κατασκευάσει τη θεωρία τήςΑΝΑΧΑΙΤΙΣΜΕΝΗΣκοινωνίας»-σ.311.
    Και αμέσως πιο κάτω:
    (Στους «Νόμους»)ο Πλάτων επεξεργάζεται ψυχρά&προσεκτικά τη θεωρία τηςΙΕΡΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ.Η ελεύθερη σκέψη,η κριτική των πολιτικών θεσμών, η διδασκαλία καινούριων ιδεών στους νέους,οι προσπάθειες να εισαχθούν καινούργια θρησκευτικά ήθη ή ακόμα & θρησκευτικές ιδέες όλα συνιστούν ανακηρυγμένα ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ,που επισύρουν τηΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ.Στην πολιτεία του Πλάτωνα,δεν θα δινόταν ποτέ στο Σωκράτη η δυνατότητα να υπερασπισθεί δημόσια τον εαυτό του:θα είχε σίγουρα παραδοθεί στο μυστικόΝυκτερινόΣυμβούλιο,με σκοπό το τελευταίο να"φροντίσει"την άρρωστη ψυχή του&τελικά να την τιμωρήσει»-σ.312.
    «Ο εκπαιδευτικός στόχος του δεν είναι η αφύπνιση της αυτοκριτικής&της κριτικής σκέψης γενικότερα' είναι, μάλλον η κατήχηση η διάπλαση πνευμάτων&ψυχών που (για να επαναλάβω ένα χωρίο από τους "Νόμους"(942C)πρέπει "να γίνουν με μακρόν εθισμό, ολωσδιόλου ανίκανα για οποιαδήποτε ανεξάρτητη δράση"... !!!Η μεγάλη εξισωτική ιδέα (ότι μπορεί να συσκέπτεται με ένα δούλο κλπ) αντικαθίσταται με το αίτημα για ένα εκπαιδευτικό ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ της άρχουσας τάξης,συναρτημένη με την αυστηρότερη ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ,&των προφορικών ακόμη συζητήσεων»-σ.222
    «Οσο περισσότερο προσπαθούμε να επιστρέψουμε στην εποχή του φυλετισμού(της κλειστής, αυταρχικής κοινωνίας)τόσο πιο σίγουρα καταλήγουμε στηνΙερήΕξέταση,στηΜυστικήΑστυνομία&σ' έναν εκμοντερνισμένοΓΚΑΝΓΚΣΤΕΡΙΣΜΟ.Αρχίζοντας από την καταστολή του λόγου&της αλήθειας, θα πρέπει να τελειώσουμε στην πιο ωμή&βίαιη ΚΑΤΑΛΥΣΗ ΚΑΘΕΤΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ.Έτσι δεν υπάρχει επιστροφή σε μιαν αρμονική φυσική κατάσταση»-σ.-320-1.
    «Νομίζω πως οι συνεχείς προσπάθειες τουΠλάτωνα να κάνει τονΣωκράτη να επανερμηνεύσει τον εαυτό του είναι ταυτόχρονα προσπάθειες να ησυχάσει τη δική του κακή συνείδηση.Προσπαθεί ξανά &ξανά να αποδείξει ότι η διδασκαλία του δεν ήταν παρά η λογική ανάπτυξη των αληθινών σωκρατικών θέσεων»-σ.314.Πράγμα ακριβές
    ΤΟ αποτέλεσμα ήταν αναπότρεπτο:
    «Η Ακαδημία(του Πλάτωνα)ήταν πασίγνωστη για το ότι εξέτρεφε τυράννους»,λέει οΠόππερ,που καταγράφει τα ονόματα μερικών από τους «πολυάριθμους τυράννους μαθητές του»(σ.438,σημ.25& 321). Και σχετικά με τον εξ αυτώνΔίωνα τωνΣυρακουσών,παραθέτει τον χαρακτηρισμό του Mayer: «Ο"ιδεώδης βασιλιάς"είχε γίνει,εξωτερικά,αξεχώριστος από τον πιο απεχθή τύραννο»-σ.521,σημ.69
    ΑΝΑΙΔΕΣΤΕΡΟΣή«αμαθέστερος»από μένα,οΠόππερ επιβεβαιώνει «το χάσμα ανάμεσα στη θεωρία & την πράξη»-σ.521
    Ποιος,λοιπόν,δεν καταλαβαίνει τι&ποιος αδικεί ποιόν;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. 4ο
    Περί«παραδόξων»δευτερολογία-ΜΑΡΙΟΣ ΠΛΩΡΙΤΗΣ
    «Η κύρια ευθύνη για τον χαμένο πόλεμο βρίσκεται στα χέρια των ΔΟΛΙΩΝ ΟΛΙΓΑΡΧΙΚΩΝ, που αδιάκοπα ΣΥΝΩΜΟΤΟΥΣΑΝ με τη Σπάρτη [&τους Περσοφοίνικες τυράννους].ΕΞΕΧΟΥΣΑ ΘΕΣΗ ανάμεσά τους κατείχαν οι δυοΠΡΩΗΝ ΜΑΘΗΤΕΣτουΣΩΚΡΑΤΗ, οΚριτίας&οΧαρμίδης»:Καρλ Πόππερ
    ΤΟ άρθρο«Σωκρατικά παράδοξα»(«Το Βήμα»,11.2) ενόχλησε ορισμένους αναγνώστες, που με κατηγορούν είτε πως «δεν κατανόησα» (sic) τη σωκρατική διδασκαλία,είτε πως αδικώ τον Σωκράτη επειδή «2(μόνο)από τις 10δες μαθητές του έγιναν εγκληματίες,προδότες» κλπ
    Φοβάμαι πως οι επιστολογράφοι δεν κατάλαβαν, αυτοί, κάτι πολύ απλούστερο: το θέμα εκείνου του άρθρου, που ήταν το εξής:Ο Σωκράτης κατηγορούσε τους μεγάλους ηγέτες της Αθήνας (από τον Σόλωνα ως τον Περικλή) πως «κανένας τους δεν είχε σταθεί άξιος πολιτικός», επειδή «δεν δίδαξαν τους πολίτες να γίνουν καλύτεροι, ηθικότεροι».Αντίθετα,υποστήριζε «ο μόνος άξιος πολιτικός ήταν ο ίδιος», που δίδασκε τη δέουσα πολιτική ηθική.Και παρατηρούσα πως,παρά τη διδασκαλία του,«μερικοί απ' τους γνωστότερους μαθητές του... έγιναν τύραννοι κι εγκληματίες&προδότες» (Κριτίας,Χαρμίδης κλπ.)
    Ένας απ' τους επιστολογράφους μού«συνιστά»να διαβάσω το βιβλίο τουΚαρλΠόππερ«Η ανοιχτή κοινωνία & οι εχθροί της»,ελπίζοντας πως«έτσι θα"αθωώσω"όχι μόνο το Σωκράτη αλλά&πολλούς άλλους» (ίσως τουςΚριτίες,Χαρμίδηδες&Σία;)
    Θα αντι-συστήσω στους επιστολογράφους να(ξανα)διαβάσουν το βιβλίο ακριβώς του κορυφαίου αυστριακού φιλοσόφου,όπου θα συναντήσουν μερικά «παραδοξότατα»
    ΚΗΡΥΚΑΣ της «ανοιχτής (δημοκρατικής) κοινωνίας», αλλά & θαυμαστής του Σωκράτη, ο Πόππερ αποστρέφεται κάθε αυταρχία&ολιγαρχία. Ειδικά, για τους ολιγαρχικούς της αρχαίας Αθήνας (στους οποίους ανήκαν ουκ ολίγοι μαθητές του Σωκράτη), γράφει, ακολουθώντας τονΛΙΠΟΤΑΚΤΗΥΘουκυδίδη, πως «δεν δίστασαν να κάμουν&την πιο ωμήΠΡΟΔΟΣΙΑακόμα.Οπως συμβαίνει μερικές φορές με τους ολιγαρχικούς,το ταξικό συμφέρον παραμέρισε τον πατριωτισμό τους»-σ.288-9).Και παραπέρα, σχετικά με τις γενοκτονίες των δημοκρατικών στον μεγάλο αντιδημοκατικό πόλεμο:
    «Η κύρια ευθύνη για τον χαμένο πόλεμο βρίσκεται στα χέρια τωνΔΟΛΙΩΝ ΟΛΙΓΑΡΧΙΚΩΝ, που αδιάκοπαΣΥΝΩΜΟΤΟΥΣΑΝμε τη Σπάρτη.ΕΞΕΧΟΥΣΑ ΘΕΣΗανάμεσά τους κατείχαν οι δυοΠΡΩΗΝ ΜΑΘΗΤΕΣτουΣΩΚΡΑΤΗ,ο Κριτίας&ο Χαρμίδης».

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. 3ο
    ΕΝΑΣ άλλος μαθητής τουΣωκράτη, ο νεαρός, ωραιότατοςΧαρμίδης&αυτός «ευπατρίδης»,&αυτός συγγενής τουΠλάτωνα«παρασύρθηκε»απ'τονΚριτία,συνεργάστηκε με τουςΤριάκοντα κι έγινε ένας από τους δέκα «δοτούς» άρχοντες τουΠειραιά
    Τελικά,οι«ευγενείς»τύραννοι κατατροπώθηκαν απ' τους δημοκρατικούς στη Μουνιχία(το σημερινό Μικρολίμανο),όπου σκοτώθηκαν οΚριτίας,οΧαρμίδης&οΙππόμαχος
    Αλλά οι αμετανόητοι οπαδοί τους έστησαν στον τάφο τους μνημείο, που εικόνιζε τηνΟλιγαρχία να βάζει με δαυλό φωτιά στηΔημοκρατία,&που είχε την επιγραφή:
    «Μνήμα τόδ' εστ' ανδρών αγαθών, οί των κατάρατον δήμον Αθηναίων ολίγον χρόνο ύβριος έσχον»
    «Αυτό εδώ είναι αφιέρωμα σε άνδρες αγαθούς, που έβαλαν, για λίγο, χαλινάρι στην αλαζονεία τού καταραμένου λαού τής Αθήνας»7...
    ΚΙ όμως,σ' αυτούς τους «ηθικότατους» πολιτικούς, οΠλάτων αφιέρωσε δυο διαλόγους του, που φέρουν το όνομά τους:ο «Χαρμίδηςεξαίρει τη σωφροσύνη του περικαλλούς νέου, ενώ στον«Κριτία»,ο«φονικότατος»τύραννος επωμίζεται την περιγραφή του ιδανικού πολιτεύματος της μυθικήςΑτλαντίδας!..
    Μόνο στο τέλος της ζωής του, ο ώριμοςΠλάτων θα παραδεχθεί πως«οι άνθρωποι εκείνοι(οιΤριάκονταΤύραννοι), μέσα σε λίγο καιρό,έκαναν να φανεί χρυσάφι το προηγούμενο πολίτευμα»(η δημοκρατία) («Εώρων δή που τους άνδρας, εν χρόνω ολίγω,χρυσήν αποδείξαντας την πρόσθεν πολιτείαν»8.
    Αλλά οΠλάτων διαψεύστηκε δραματικά&αλλού:όταν προσπάθησε να εφαρμόσει τη γνωστή θεωρία του πως «οι πολιτείες θα κυβερνηθούν άριστα μόνο αν βασιλεύσουν οι φιλόσοφοι ή αν οι βασιλείς φιλοσοφήσουν».Για το «πείραμά» του,διάλεξε τους τυράννους των ΣυρακουσώνΔιονύσιοΑ'&Β'.Αλλά η απόπειρά του είχε οικτρό τέλος:όχι μόνο οι βασιλο-τύραννοι δεν φιλοσόφησαν, αλλά οΠλάτων διώχτηκε απ'τον πρώτο&κινδύνεψε να πουληθεί δούλος,&φυλακίστηκε από τον δεύτερο...
    Και για να συμπληρώσω τα περί ηθικοπολιτικής μαθητείας, θα θυμίσω πως ένας άλλος σωκρατικός,οΞενοφώντας, ανάμεσα σε πολλά άλλα,δεν δίστασε, να αυτομολήσει στους εχθρούς της Αθήνας,Σπαρτιάτες εφόρους...
    Τοιούτοι έδοξαν τηι σωκρατικήι ηθικοπολιτικήι ιερείς...
    1. Πλάτων, Γοργίας, 517Α. 2. Οπου πριν, 515Ε&516D. 3. Οπου πριν, 521D. 4. Ξενοφών, Ελληνικά, ΙΒ,γ,16. 5. Ξενοφών, Απομνημονεύματα, Α,β,12. 6. Οπου πριν, 31. 7. Diels-Kranz, Τα αποσπάσματα των προσωκρατικών, 88,13. 8. Εβδόμη επιστολή, 324D. Μετάφρ. Ηρώς Κορμπέτη, Στιγμή, 1997.
    ΤΟ ΒΗΜΑ

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Περί Εμού

μετάφραση

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΩΡΑ! - Λένε οι Ιρλανδοί!!!

ΘΑ ΣΥΜΒΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ - It will happen to Greece

Argentina's Economic Collapse (FULL VERSION)

The Money Masters-Οι Αφέντες του Χρήματος

mad.tv

Ακου Βαγγέλη "Vangelis"

Ακου-Διαβάζοντας Long

Ακου-Διαβάζοντας small

Ακου Jazz-Blues

Ράδιο-Δισκοθήκη

Dalkas 88.2 Chalkida, GR >

ειδήσεις απο cebil

Ψάξτε Φθηνότερη Βενζίνη

Archaeology Daily News

Ο Καιρός Σήμερα

Estar

Μην

Ύμνος